Whistler geldt als een van de meest invloedrijke en controversiële kunstenaars van de negentiende eeuw. Hij was tevens een van de felste pleitbezorgers van het idee dat kunst geen moreel, sociaal of politiek doel dient, maar puur mag bestaan omwille van haar eigen schoonheid.
Dandy en dwarsdenker
De in Amerika geboren Whistler vertrok op zijn eenentwintigste naar Parijs en werkte bijna vijftig jaar afwisselend in Parijs en Londen, in de kringen van Dante Gabriel Rossetti, Gustave Courbet, Edouard Manet en Oscar Wilde. Hij was een meester in zelfpromotie, een uitgesproken dandy, met verfijnde smaak, bewust van zijn markante aanwezigheid, en een notoire ruziezoeker die zijn artistieke visie stevig verdedigde, tot bankroet aan toe.
Toen criticus John Ruskin zijn werk omschreef als een pot verf die in het gezicht van het publiek werd gegooid, sleepte Whistler hem voor de rechter, wat een keerpunt in de kunstgeschiedenis zou worden. Het verslag van zijn vele ruzies publiceerde hij onder de veelzeggende titel The Gentle Art of Making Enemies. De invloedrijke Engelse kunstcriticus Roger Fry vatte die attitude treffend samen:
‘Hij leek steeds opnieuw een revolutie te ontketenen, en compromisloze jongeren aan te vuren in hun verzet tegen de bolwerken van traditie en academische zelfgenoegzaamheid.’
Twee tentoonstellingen, één verhaal
Het Van Gogh Museum presenteert met de tentoonstelling Whistler. Dandy en dwarsdenker een omvangrijk retrospectief met circa 100 werken, waaronder een van zijn beroemdste schilderijen: Compositie in grijs en zwart: portret van de moeder van de schilder. Daarnaast zijn de dromerige nocturnes van de Theems, werken uit de serie White Girls en levensgrote societyportretten te zien.
De Mesdag Collectie richt zich met de tentoonstelling Whistler. Verliefd op Nederland op Whistlers bijzondere relatie met Nederland: de kunst die hij hier maakte, waaronder de fameuze serie Amsterdamse etsen, en zijn invloed op Nederlandse kunstenaars als Willem Witsen en George Hendrik Breitner.
Dat Whistler regelmatig contact had met Hendrik Willem Mesdag en dat hij De Mesdag Collectie bezocht op zijn allerlaatste dag in Nederland maakt Den Haag de perfecte locatie voor deze focustentoonstelling.