Wat vertelt een schilderij meer dan op het eerste gezicht zichtbaar is?
Technisch onderzoek naar Egyptische indigoververs van John Singer Sargent bracht verrassende details aan het licht, waaronder een verborgen onderliggende voorstelling en vingerafdrukken langs de rand van het doek.
Na een uitgebreide restauratie is het schilderij nu weer te bewonderen in het museum.
John Singer Sargent, Egyptische indigoververs, 1891
Indigo
Sargent maakte Egyptische indigoververs na een reis door West-Azië en Noord-Afrika. Terwijl hij inspiratie opdeed voor zijn muurschilderingen in de Boston Public Library, kwam hij in aanraking met lokale ambachten zoals het indigoverven.
Juist in die tijd probeerden Britse kolonisten deze eeuwenoude verftechniek te ontmoedigen. Mogelijk wilde Sargent met dit werk aandacht schenken aan de mensen achter deze bedreigde traditie.
Of hij voor de blauwe partijen echte indigo gebruikte, is onbekend; wel weten we dat kobalt en ultramarijn deel uitmaakten van zijn palet.
Hendrik Willem Mesdag & Sientje Mesdag van-Houten
Hoe kwam het werk in de collectie?
Hendrik Willem Mesdag en Sientje Mesdag-van Houten verwierven het schilderij tussen 1899 en 1902, mogelijk met hulp van de Italiaanse kunstenaar Antonio Mancini. Mancini was bevriend met Sargent en verkocht zelf ook meerdere werken aan de Mesdags.
Egyptische indigoververs is het enige schilderij van John Singer Sargent in een Nederlandse openbare collectie.
Halverwege de vernisafname is goed te zien dat rechts de oude vernis al deels is verwijderd
Kleuren weer zichtbaar
Het schilderij was toe aan restauratie. Door het verwijderen van de vergeelde vernislaag zijn de kleuren weer beter zichtbaar. Vooral de witte kleden van de figuren ogen nu frisser en lichter.
Ook oude retouches en overschilderingen die in de loop der tijd waren verkleurd, zijn waar mogelijk verwijderd en er zijn nieuwe retouches aangebracht. Na afloop kreeg het schilderij een nieuwe beschermende vernislaag.
In en onder de verf
Tijdens het onderzoek werd een verrassende ontdekking gedaan. Onder de huidige voorstelling blijkt een oudere schildering schuil te gaan: een afgesneden paar benen. Deze vertonen sterke overeenkomsten met een figuur uit een werk van de 17de-eeuwse schilder Diego Velázquez. Sargent bestudeerde en kopieerde diens werk tijdens zijn verblijf in Spanje.
De vondst wijst erop dat Sargent mogelijk een bestaand doek heeft hergebruikt. Vermoedelijk sneed hij een eerdere kopie naar Velázquez in stukken om het doek mee te kunnen nemen op reis naar Egypte. Linksonder in Egyptische indigoververs is een deel van de rode onderlaag zelfs met het blote oog zichtbaar.
Het verwijderen van de vernis bracht nog een bijzonder detail aan het licht: langs de rechterrand werden vingerafdrukken zichtbaar. Waarschijnlijk hield Sargent het schilderij daar vast terwijl de verf nog nat was.
Onder de huidige voorstelling zit een oudere schildering van een paar benen. Deze lijken sterk op een figuur uit een werk van de 17de-eeuwse schilder Diego Velázquez, wiens werk Sargent bestudeerde en kopieerde
Door de vernisafname kwamen de vingerafdrukken van Sargent langs de rechterrand duidelijk in het zicht. Na het schilderen, toen de verf nog nat was, moet hij het langs de randen hebben vastgepakt waardoor er afdrukken in de verf ontstonden
Nu te zien
Met de terugkeer van Egyptische indigoververs is een bijzonder hoogtepunt uit De Mesdag Collectie opnieuw voor het publiek te zien. Het werk toont hoe Sargent zich tijdens zijn reizen liet inspireren door Egypte en geeft een inkijkje in zijn werkwijze: reizend, observerend en mogelijk schilderend op hergebruikt doek.
